پارس، موزهٔ مواد · تالارِ ۵ · زر و راه
پیغامی را از این سرِ شاهنشاهی به آن سر برسانید
داریوشِ یکم شاهنشاهی‌اش را با راه‌ها به هم پیوند داد. هرودوت در راهِ شاهی از سارد تا شوش، ۴۵۰ فرسنگ، یعنی حدود ۲۵۰۰ تا ۲۷۰۰ کیلومتر، ۱۱۱ منزل شمرد: سه ماه راه با پای پیاده. گمان می‌رود چاپارهای شاهی، که پیغام را از سواری به سوارِ دیگر می‌سپردند، این راه را در حدود نُه روز می‌پیمودند. منزل‌ها را بچینید و پیغامی بفرستید.
روزِ۰
چاپار۰ کیلومتر
پیاده۰ کیلومتر
۵۰۰ کیلومتر
درازترین منزل: ۲۴ کیلومتر. برای هر منزل اسبی تازه‌نفس.
چاپار: حدود ۹ روز · پیاده: حدود ۹۰ روز · ۱۰ برابر تندتر
زری که می‌شد به آن اعتماد کرد
داریوش سکه‌ای زرین هم زد: دریک، ۸٫۴ گرم زرِ تقریباً ناب با نقشِ شاه در هیئتِ کماندار. هر دریک بیست سکهٔ سیمین ارزش داشت. اینکه نامش از داریوش آمده یا از واژه‌ای پارسیِ باستان به معنای زر، هنوز محلِ بحث است. دریک تا حدود ۳۳۰ پیش از میلاد ضرب می‌شد.
- وزن
- ۸٫۴ گرم
- عیار
- ۹۵٫۸ درصد زرِ ناب
- ارزش
- ۲۰ سیگلوسِ سیمین
- اندازه
- قطرِ حدود ۱٫۵ سانتی‌متر
از نو کشیده‌شده از روی دریک‌های نوعِ کماندار، بسیار بزرگ‌تر از اندازهٔ واقعی.
نه برف، نه باران
هرودوت نوشت هیچ موجودِ میرایی تندتر از این پیک‌های پارسی سفر نمی‌کند. مردان و اسب‌ها در طولِ راه، برای هر روزِ سفر یکی، آماده بودند و نه برف، نه باران، نه گرما و نه تاریکیِ شب آن‌ها را از رساندنِ پیغام تا منزلِ بعد بازنمی‌داشت. ترجمهٔ انگلیسیِ همین سخن بالای ستون‌های ساختمانِ جیمز اِی. فارلی در نیویورک، که روزگاری ادارهٔ پستِ اصلیِ شهر بود، کنده شده است.
دروازه، قایق و کرجی
هرودوت راه را همان‌گونه وصف می‌کند که مسافری می‌دید: در سراسرِ راه منزل‌های شاهی و مهمان‌سراهای خوب، از میانِ سرزمین‌هایی آباد و امن. کنارِ رودِ هالیس دروازه‌ها و پاسگاهی بود، از فرات با قایق می‌گذشتند و از چهار رودِ دیگر در شرق، از جمله دجله، با کرجی.
صخره‌ای که قفلِ خطِ میخی را گشود
داریوش در بیستون، نزدیکِ کرمانشاه، داستانِ به شاهی رسیدنش را حدود ۱۰۰ متر بالاتر از زمین بر دلِ صخره و به سه زبانِ پارسیِ باستان، ایلامی و بابلی کَند. هنری راولینسون این متن‌ها را از ۱۸۳۵ تا ۱۸۴۷ رونویسی کرد و سه زبانِ کنارِ هم به پژوهشگران کمک کرد خطِ میخیِ بابلی را بخوانند: همان خطِ منشور کوروش. بیستون از ۲۰۰۶ در فهرستِ میراثِ جهانیِ یونسکوست.
قسمتِ ۵ از ۱۲
هنوز زنده است
یونانی‌ها هنوز به کارِ خسته‌کننده و بیگاری «آنگاریا» (αγγαρεία) می‌گویند، واژه‌ای از «آنگاروس»، نامی که یونانیانِ باستان بر پیکِ سوارهٔ شاهیِ پارسی نهاده بودند؛ و ترجمه‌ای انگلیسی از ستایشِ هرودوت از این پیک‌ها هنوز بالای ستون‌های ادارهٔ پستِ قدیمیِ نیویورک کنده شده است.
مُهرِ تالارِ ۵گرفتهاید
پرسش‌های رایج
راهِ شاهی چقدر دراز بود؟
هرودوت از سارد تا شوش ۴۵۰ فرسنگ و ۱۱۱ منزل و سه ماه راهِ پیاده می‌گوید. به یکای امروزی حدود ۲۵۰۰ تا ۲۷۰۰ کیلومتر می‌شود.
پستِ شاهی چقدر تند بود؟
سواران در هر منزل عوض می‌شدند و شب و روز می‌تاختند. برآوردی امروزی رسیدنِ پیغام از سارد به شوش را حدود نُه روز می‌داند، یعنی حدود ده برابر تندتر از پیاده.
راه از کجا می‌گذشت؟
از سارد، نزدیکِ صالحلیِ امروز در غربِ ترکیه، به سوی شرق از آناتولی می‌گذشت، از فرات و دجله عبور می‌کرد و به شوش در خوزستان، در جنوب‌غربِ ایران، می‌رسید. هرودوت به‌جای شهرها سرزمین‌ها و رودها را نام می‌برد، پس خطِ دقیقِ راه بازسازی است.
چاپار یعنی چه؟
در فارسی هنوز به پیکِ تندرو «چاپار» می‌گوییم و به منزل‌های پستیِ سده‌های بعد «چاپارخانه» می‌گفتند. به گفتهٔ هرودوت، خودِ پارسیان پستِ شاهی را «آنگاریون» می‌نامیدند.
سنگ‌نبشتهٔ بیستون چه می‌گوید؟
داریوش می‌گوید چگونه در ۵۲۲ پیش از میلاد شاه شد: چگونه گئوماتا را کشت، که به گفتهٔ او خود را بردیا، برادرِ کمبوجیه، جا زده و تخت را گرفته بود، و چگونه شورش‌های نخستین سالِ پادشاهی‌اش را فرونشاند. فهرستِ ۲۳ سرزمینی را هم که بر آن‌ها فرمان می‌راند آورده است.
بازدید را ادامه دهید
منبع‌ها: هرودوت، تاریخ، کتابِ ۵، بندهای ۵۲ تا ۵۴؛ کتابِ ۸، بندِ ۹۸؛ ویکی‌پدیا، «راهِ شاهی»، «سنگ‌نبشتهٔ بیستون» و «دریک»؛ دانشنامهٔ ایرانیکا، «چاپار»؛ فهرستِ میراثِ جهانیِ یونسکو، «بیستون» (۲۰۰۶).
نقشه: Natural Earth (مالکیتِ عمومی): خشکی، رودها و دریاچه‌ها. مسیر بازسازیِ تقریبیِ Bridge Labs است؛ سکه از روی دریک‌های نوعِ کماندار از نو کشیده شده است.
Bridge Labs پروژه‌ای از Bridge HQ Ltd است. © ۲۰۲۶ Bridge HQ Ltd.