پارس، موزهٔ مواد · تالارِ ۱۲ · آینه و واژه
لحظهٔ نوروز
سالِ ایرانی نیمه‌شب آغاز نمی‌شود، بلکه در لحظه‌ای که خورشید در راهِ شمال از استوای آسمان می‌گذرد، اعتدالِ بهاری، و آن لحظه برای همهٔ مردمِ زمین یکی است، ساعت‌هایشان هرچه بگوید. خانواده‌ها دورِ سفرهٔ هفت‌سین می‌نشینند و تا آن دم لحظه‌شماری می‌کنند. اینجا می‌توانید آن را برای هر سال و هر شهر، تا ثانیه، حساب کنید و ببینید در لحظهٔ تحویل خورشید کجای آسمان است.
نوروزِ ۱۴۰۶ · … روز و دیگر
تهران · ۲۰۲۶ · ۱۸:۱۵
سال تحویل می‌شود
۱۸:۱۵:۳۵
جمعه ۲۰ مارس ۲۰۲۶ · به وقتِ تهران · UTC+۳:۳۰
روزِ نوروز
۱ فروردینِ ۱۴۰۵
شنبه ۲۱ مارس ۲۰۲۶ · لحظهٔ تحویل پس از ظهرِ تهران بود (۱۸:۱۵، ۲۹ اسفندِ ۱۴۰۴)، پس روزِ بعد سال را آغاز می‌کند.
خورشید در تهران
۰٫۸° زیرِ افق
شامگاه · در غرب، پایین و فرورونده · طلوع ۰۶:۰۸ · غروب ۱۸:۱۵
چرا ۲۰ مارس، یا ۲۱
هر سال لحظهٔ تحویل حدود ۵ ساعت و ۴۹ دقیقه دیرتر می‌آید و هر سالِ کبیسه یک روز عقب می‌پرد. اگر پیش از ظهرِ تهران بیفتد، همان روز اولِ فروردین است؛ اگر پس از ظهر، روزِ بعد. سال‌های سبز در ۲۰ مارس آغاز می‌شوند و سال‌های نارنجی در ۲۱؛ چند سالِ خاکستری، مانندِ ۱۹۰۳، در ۲۲ مارس.
سفرهٔ هفت‌سین
پیش از تحویلِ سال، خانواده سفره‌ای می‌گسترد و هفت چیز بر آن می‌گذارد که نامشان با «س» آغاز می‌شود. معنایی که به هر یک می‌دهند از کتابی به کتابی و از خانه‌ای به خانه‌ای فرق می‌کند؛ این‌ها معناهای رایج‌اند. کنارِ هفت‌سین آینه می‌نشیند و شمع، تخم‌مرغِ رنگی، تُنگِ ماهیِ قرمز، سنبل، سکه و کتاب: کتابِ آسمانی یا دیوانِ حافظ. فهرستِ هفت «س» به این شکل کهن نیست و پیش از سدهٔ بیستم کمتر از آن یاد شده. خودِ سفره کهن‌تر است: در دههٔ ۱۶۷۰ م.، هنگامی که شاردن نوروزِ دربارِ صفوی را می‌دید، تخم‌مرغ و سبزه بر سفرهٔ شاه بودند که در تالاری آینه‌کاری گسترده شده بود؛ آینه و شمع‌های روی خودِ سفره دیرتر گواهی شده‌اند.
- ۱سبزهsproutsگندم، عدس یا جو که در ظرفی سبز شدهنوزایی و سرسبزیِ بهار
- ۲سمنوwheat puddingخمیری شیرین که از جوانهٔ گندم می‌پزندبرکت و فراوانی
- ۳سنجدoleasterمیوهٔ خشکِ درختِ سنجدعشق
- ۴سیرgarlicسیرتندرستی
- ۵سیبappleسیبزیبایی و سلامت
- ۶سماقsumacادویهٔ سرخرنگِ سپیده‌دم
- ۷سرکهvinegarسرکهسالخوردگی و شکیبایی
آینه · شمع · ماهیِ قرمز در تُنگ · تخم‌مرغِ رنگ‌شده · سنبل · سکه · کتابِ آسمانی یا دیوانِ حافظ
واژه‌هایی که سفر کردند
واژه‌های فارسی دو هزار و پانصد سال است از خانه بیرون می‌روند: با یونانیانی که از ایران نوشتند، با کاروان‌ها، با شطرنج، با دربارِ گورکانیان و بریتانیایی‌ها در هند. واژه‌ای برگزینید و راهش را تا انگلیسی دنبال کنید.
و peach (هلو)، از لاتینِ mālum persicum، ریشه در زبانِ فارسی ندارد، بلکه در نامِ پارس: «سیبِ پارسی».
گاه‌شماری‌ای که خورشید تنظیمش می‌کند
در ۱۰۷۹ میلادی (۴۵۸ خورشیدی) سلطان ملکشاهِ سلجوقی و وزیرش خواجه نظام‌الملک منجمانی را، از جمله خیام، گرد آوردند تا سالِ ایرانی را اصلاح کنند. گاه‌شماریِ جلالیِ آنان هر سال را روزی آغاز می‌کرد که خورشید پیش از ظهر به برجِ حمل درآید، و از این رو هرگز از فصل‌ها فاصله نگرفت: دست‌کم به اندازهٔ گاه‌شماریِ گرگوری‌ای که اروپا پانصد سال بعد پذیرفت با خورشید همراه می‌ماند. گاه‌شماریِ هجریِ خورشیدیِ امروز، که مجلس در ۱۱ فروردینِ ۱۳۰۴ تصویب کرد، همان قاعده را نگه می‌دارد، با ظهر به ساعتِ رسمیِ ایران به‌عنوانِ مرز: کبیسه‌هایش را خورشید تعیین می‌کند، در بیشترِ دوره‌های سی‌وسه‌ساله هشت بار.
دیواری از آینه
آینه‌کاری هزاران تکهٔ کوچکِ آینه را در گچ می‌نشاند، هر یک با زاویه‌ای اندکی متفاوت، تا اتاق مانندِ شبنمِ یخ‌زده بدرخشد. در اصفهانِ صفوی بالید، آنجا که آینه‌های ونیزی گران‌بها بودند و، چنان‌که می‌گویند، اغلب شکسته می‌رسیدند؛ کهن‌ترین آینه‌کاریِ ثبت‌شده گنبدِ آینه‌خانه را پوشانده بود، کوشکی در کنارِ زاینده‌رود که شاه سلطان حسین در ۱۶۹۴ م. در آن تاج‌گذاری کرد و امروز جز در طرح‌های سیاحان نمانده؛ کهن‌ترینی که برجاست آینه‌کاریِ چهل‌ستون است، بازساخته پس از آتش‌سوزیِ ۱۷۰۶ م. شاردن سفرهٔ نوروزِ شاه را گسترده در تالاری آینه‌کاری دید. در روزگارِ قاجار تالارهایی سراسر با آن پوشانده شدند: تالارِ آینهٔ کاخِ گلستان در تهران، ساختهٔ دههٔ ۱۸۷۰ م.، که کمال‌الملک در ۱۲۷۵ خورشیدی (۱۸۹۶ م.) تابلوی مشهورش را از آن کشید، و حرمِ شاهچراغ در شیراز. در آذرِ ۱۴۰۴ (دسامبرِ ۲۰۲۵) یونسکو خودِ این هنر را در فهرستِ میراثِ ناملموس ثبت کرد. آینهٔ سفرهٔ نوروز از همین ذوق است: نور، چند برابر.
جشنِ کشورهای بسیار
نوروز از همهٔ دولت‌هایی که آن را برپا می‌دارند کهن‌تر است. در ایران، جمهوریِ آذربایجان، گرجستان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان، عراق و آلبانی تعطیلِ رسمی است و در افغانستان، در مناطقِ کردنشین، در کوزوو و میانِ پارسیانِ هند برگزار می‌شود. یونسکو آن را در ۲۰۰۹ به پیشنهادِ هفت کشور در فهرستِ میراثِ ناملموسِ بشر ثبت کرد و در ۲۰۱۶ و ۲۰۲۴ ثبت را گسترش داد؛ اکنون سیزده کشور در آن شریک‌اند. در ۴ اسفندِ ۱۳۸۸ (۲۳ فوریهٔ ۲۰۱۰) سازمانِ ملل ۲۱ مارس را روزِ جهانیِ نوروز اعلام کرد.
قسمتِ ۱۲ از ۱۲ · قسمتِ پایانی
هنوز زنده است
نوروز هنوز برای بیش از ۳۰۰ میلیون نفر، از بالکان تا آسیای میانه، آغازِ سالِ نو است؛ و در ایران خانواده‌ها هنوز دورِ سفرهٔ هفت‌سین تا ثانیهٔ تحویل لحظه‌شماری می‌کنند.
مُهرِ تالارِ ۱۲گرفتهاید
پرسش‌های رایج
نوروزِ ۱۴۰۶ کی است؟
سال شنبه ۲۹ اسفندِ ۱۴۰۵، ۲۰ مارسِ ۲۰۲۷، ساعتِ ۲۳:۵۴ به وقتِ تهران تحویل می‌شود، ۲۰:۲۴ به وقتِ جهانی. چون پس از ظهر است، اولِ فروردینِ ۱۴۰۶ یکشنبه ۲۱ مارس است.
واقعاً همه‌جا یک لحظه است؟
بله. اعتدال رویدادی در آسمان است، نه روی ساعت. در ۲۰۲۶ در تهران ۱۸:۱۵ است، در لندن ۱۴:۴۵، در لس‌آنجلس ۷:۴۵ و در سیدنی ۱:۴۵ بامدادِ فردا؛ یک لحظه، چهار وقتِ محلی.
چرا روز میانِ ۲۰ و ۲۱ مارس جابه‌جا می‌شود؟
چون سال حدود ۳۶۵ روز و ۶ ساعت است، لحظهٔ تحویل هر سال نزدیک به شش ساعت دیرتر می‌آید و در هر سالِ کبیسه یک روز عقب می‌پرد. قاعدهٔ ایرانی نگاه می‌کند که این لحظه نسبت به ظهرِ تهران کجا می‌افتد؛ گاه‌شماریِ گرگوری می‌گذارد میانِ ۱۹ و ۲۱ مارس سرگردان بماند.
محاسبه چقدر دقیق است؟
در طولِ سده‌ها تا یک دقیقه، و برای سال‌های اخیر کمتر از نیم دقیقه با زمان‌های رسمی اختلاف دارد: برای ۱۴۰۵ مرکزِ تقویمِ مؤسسهٔ ژئوفیزیکِ دانشگاهِ تهران ۱۸:۱۵:۵۹ را می‌دهد و این صفحه ۱۸:۱۵:۳۵ را. ارقامِ رسمی با نظریهٔ کاملِ خورشید حساب می‌شود؛ ثانیه‌های سال‌های آینده به چرخشِ زمین بسته است که هیچ‌کس نمی‌تواند دقیق پیش‌بینی کند.
آینهٔ روی سفره چه معنایی دارد؟
خانواده‌ها چیزهای گوناگون می‌گویند: روشنایی، راستی، نگاهی به سالِ گذشته. آنچه قطعی است این است که آینه و شمعدان در هر آیینِ گذارِ ایرانی هست، در عروسی همان‌قدر که در نوروز.
واژهٔ نوروز از کجا می‌آید؟
از فارسیِ میانه «نوگ روز»، روزِ نو. این نام نه در اوستا هست و نه در هیچ سنگ‌نبشتهٔ هخامنشی؛ کهن‌ترین وصفِ جشن در داستانِ اشکانیِ «ویس و رامین» (به نظمِ فخرالدین اسعد گرگانی) است و شاهنامه جشن را به جمشید نسبت می‌دهد. اینکه تخت جمشید برای نوروز ساخته شده باشد هنوز محلِ بحث است.
بازدید را ادامه دهید
منبع‌ها: ژان میوس، «الگوریتم‌های نجومی» (ویراستِ دوم، ۱۹۹۸)، فصل‌های ۷، ۱۲، ۲۵ و ۲۷؛ ناسا، «چندجمله‌ای‌های ΔT»؛ مرکزِ تقویمِ مؤسسهٔ ژئوفیزیکِ دانشگاهِ تهران؛ دانشنامهٔ ایرانیکا، «نوروز» و «آینه‌کاری»؛ فهرستِ میراثِ ناملموسِ یونسکو، «نوروز» (۲۰۰۹، ۲۰۱۶، ۲۰۲۴) و «آینه‌کاری» (۲۰۲۵)؛ قطعنامهٔ ۶۴/۲۵۳ مجمعِ عمومیِ سازمانِ ملل (۲۰۱۰)؛ فرهنگِ ریشه‌شناسیِ برخط (Etymonline) برای واژه‌ها؛ ویکی‌پدیا، «گاه‌شماری هجری خورشیدی»، «گاه‌شماری جلالی»، «هفت‌سین» و «کاخ گلستان».
آسمان، سفره و آینه‌کاری را Bridge Labs با کد کشیده است.
Bridge Labs پروژه‌ای از Bridge HQ Ltd است. © ۲۰۲۶ Bridge HQ Ltd.